Voor nachtvorstberegening in de fruitteelt kan een onderscheid gemaakt worden tussen verschillende beregeningssystemen, elk met hun eigen voor- en nadelen:

• Bovenkroonberegening (Figuur 1):
  • Klassieke opstelling vollevelds
  • Opstelling met microsprinklers rijgericht
  • Opstelling met microsprinklers vollevelds
• Onderkroonberegening:
  • Klassieke opstelling
  • Opstelling met microsprinklers

Bij bovenkroonberegening met microsprinklers wordt minder water verbruikt in vergelijking met klassieke bovenkroonberegening.

Het werkingsprincipe van bovenkroonberegening met microsprinklers is identiek aan dit van de klassieke bovenkroonberegening. Systemen met microsprinklers werken echter waterbesparend door ervoor te zorgen dat er, relatief aan de totale beregende hoeveelheid, meer water op de bloemen/vruchten terechtkomt en bevriest en er dus minder water onmiddellijk op de bodem valt en wegspoelt zonder te bevriezen (waarbij er dus ook geen warmte vrijgesteld wordt). Bij klassieke bovenkroonberegening bedraagt het waterverbruik zo’n 30 – 35 m³/ha/uur verbruikt, terwijl dit bij bovenkroonberegening met microsprinklers 12 – 15 m³/u/ha bedraagt.

Er wordt nog een onderscheid gemaakt tussen:

• Rijgerichte micro sprinklers, oa. Flipper (NaandanJain) en rij-gerichte pulsators Pulsar Stripnet (Netafim): deze spuiten enkel op de bomenrij en niet tussen de rijen, zodat het water efficiënter gebruikt wordt.
• Vollevelds micro spinklers (oa. breedwerpende pulsators): deze systemen werpen erg kleine druppels over de hele boomgaard. Zo bevriest er een groter gedeelte van het water op de boom en in de lucht dan bij klassieke bovenkroonberegening.

Bij gebruik van rijgerichte systemen kan een wind die haaks op de rijen staat tijdens de vorstnacht ervoor zorgen dat de waterstraal niet op de bomen zelf terecht komt, maar wel op de grasstrook valt. Dit beperkt de efficiëntie van het systeem aanzienlijk. Aangezien de wind tijdens een vorstnacht meestal uit noord/noordoostelijke richting komt, is rijgerichte bovenkroonberegening enkel aan te raden op percelen waar de rijen van noord(oost) naar zuid(west) lopen.

Tabel: samenvatting van de verschillende beregeningssystemen tegen vorst

De kosten voor een beregeningsinstallatie zitten vooral in de ‘vaste’, grote items:

• Waterbassin
• Grondwaterput + pomp
• Pompinstallatie met regeling en filters
• Sproeiers + leidingen

Afhankelijk van de situatie zijn er vele scenario’s mogelijk:

• De verschillende types sproeiers met elk hun specificaties qua waterverbruik hebben hun impact op de dimensionering van de rest van de installatie.
• De aanwezigheid van een beek/gracht kan de installatie beduidend goedkoper maken dan wanneer er nood is aan een bassin met bevoorrading vanuit een grondwaterput en met regenwater.
• De kosten per hectare worden kleiner bij een grotere installatie.

Dit alles maakt een beregeningsinstallatie vooral interessant op grotere percelen (> 3ha) en/of wanneer er oppervlaktewater (beek/gracht) benut kan worden.

Grondwaterput

De kostprijs van een grondwaterput en bijhorende bronpomp is regio-afhankelijk en afhankelijk van de volgende factoren:

• Diepte van de beschikbare waterlaag.
• Eigenschappen van de ondergrond.
• Benodigd waterdebiet.

Grondwaterputten die rechtstreeks gebruikt worden voor de besproeiing van een veld moeten een groot debiet kunnen leveren. De nodige vergunningen voor dit type putten zijn zeer moeilijk te verkrijgen.
Er kan dus van worden uitgegaan dat er bij het gebruik van een grondwaterput een bassin bijgeplaatst moet worden als buffer. Dit bassin kan nog verder aangevuld worden met het regenwater dat van het dak van een loods gecollecteerd wordt.

Een bijkomend voordeel van de combinatie van een grondwaterput met een bassin is de beschikbaarheid van water voor irrigatie tegen zonnebrand in de zomer.

Voor beregening met water afkomstig uit een beek/gracht is de watervoorziening in de zomer vaak onzeker. Men moet dan ook rekening houden met een eventueel captatieverbod.

Ook de waterkwaliteit is ten slotte een belangrijk gegeven bij bovenkroonberegening: om schilschade te vermijden, gelden er maximumgehaltes voor het ijzergehalte (Fe < 3mg/l) en het Chloorgehalte (Cl < 500 mg/l). Zeker op ontwikkelende vruchten mag men niet hoger gaan in Fe-gehalte, tenzij er kan gestart en afgespoeld worden met ‘goed’ water. Zie ook Appelmans (2012), Water Optimalisatie Plan Fruitteelt.

Bassin

De kosten variëren afhankelijk van de grootte van het bassin. Een groot bassin zal een lagere kost per m³ hebben dan een klein bassin.
Hierbij kan men nog de keuze maken tussen het type folie (PVC/PE/EPDM) en een eventuele afdekking.
De constructie bestaat meestal uit een uitgegraven deel en een verhoogde rand (talluds).
De wateropvang van de nabijgelegen daken en een eventueel drainagesysteem kan ook in het bassin opgeslagen worden.

De grootte van een bassin is afhankelijk van de volgende factoren:

• Het aantal opeenvolgende vorstnachten waarop de buffer gedimensioneerd wordt. In de kostentabel bovenaan deze pagina is er rekening gehouden met een buffer voor 3 à 5 vorstnachten.
• Het beschikbare bijvuldebiet: bij een kleine bron kan de buffer beter iets groter gedimensioneerd worden. Bij een grote bron (bv uit beek/gracht) kan de buffer kleiner gedimensioneerd worden. In het laatste geval kan een buffer voor 1 nacht zelfs al voldoende zijn.
• Het type sproeisysteem, want bij het gebruik van spaarzame sproeisystemen kan er bespaard worden op de grootte van de buffer.

Pompinstallatie

De pompinstallatie bestaat uit de nodige leidingen, filters, regeling en pomp voor het transporteren van het water naar de boomgaard.

Afhankelijk van het gekozen systeem op het veld moet er extra geïnvesteerd worden in filtering (bv voor pulsator sprinkler systemen) om te voorkomen dat de sproeiers verstopt geraken.

Bij het gebruik van spaarzame sproeisystemen zal er bespaard kunnen worden op de grootte van de pomp en de leidingen.

Sproeiers + leidingen

Het type van de sproeiers bepaalt de hoeveelheid leiding en de grootte ervan. Spaarzame sproeisystemen vragen om minder grote leidingen, maar zijn er meestal wel meer sproeiers en meer leidingen nodig.

De installatiekost van spaarzame systemen ligt meestal iets hoger dan die van een klassiek systeem.

Ook de materiaalkeuze van de leidingen kan een impact hebben op de prijszetting: PVC/PE/...

Verbruikskosten

Er moet rekening gehouden worden met de volgende verbruikskosten:

• Brandstofpompen: elektrisch of diesel.
• Heffing grondwaterwinning.

Onderhoudskosten

De onderhoudskosten voor beregeningssystemen zijn redelijk beperkt en deze houden in:

• Controle en reiniging van de filters.
• Controle leidingen en sproeiers op verstoppingen en eventuele schade van vorst of snoeiwerkzaamheden.

Er wordt aangeraden om het systeem steeds uitvoerig te testen voor de aanvang van de vorstperiode.

Mogelijke installateurs:

• NaandanJain
• Netafim
• Spranco-matic
• Meulemans
• WP Agro Systems
• Celis-Watertech
• Gebo
• Bosta

Links naar interessante bronnen en/of pdf-versies van fiches waarop de informatie op deze pagina werd gebaseerd

Deze fiche is gebaseerd op informatie van website PCFruit: via deze link kan je uitgebreide informatie terugvinden over nachtvorstberegening en andere vorstbestrijdingstechnieken in de fruitteelt (o.a. werkingsprincipe, effectiviteit, praktische uitvoering, kosten, voor- en nadelen,…).